Επιγραφή αφιερωμένη στους Ρωμαίους αυτοκράτορες Σεβήρο και Καρακάλλα

Η επιγραφή IG IX, 2 329 (SEG 53_514) αποτελεί ένα από τα πιο αξιόλογα επιγραφικά μνημεία της περιοχής της Καλαμπάκας. Σήμερα βρίσκεται εντοιχισμένη στην ανατολική πλευρά του ναού του αγίου Ιωάννη του Προδρόμου στην Καλαμπάκα, συγκεκριμένα στην εξωτερική πλευρά της κόγχης του ιερού. Πρόκειται για μια ακέραιη ενεπίγραφη βάση από γκριζόλευκο μάρμαρο, με ορατές μέγιστες διαστάσεις 73,5 ✕ 130 εκατοστά. Το κείμενο της επιγραφής, χαραγμένο με ιδιαίτερη φροντίδα, παραδίδεται ως εξής: «Αὐτοκράτορας καίσαρας Λούκιον Σεπτίμιον Σεουῆρον Περτίνακα καὶ Μᾶρκον Αὐρήλιον Ἀντωνεῖνον, Παρθικούς, Ἀραβικούς, Ἀδιαβηνικούς, Μεγίστους, Σεβαστούς, ἡ πόλις Αἰγινιέων».

Η σύνταξη της συγκεκριμένης τιμητικής επιγραφής χρονολογείται με ασφάλεια στο μεταίχμιο του 2^ου προς τον 3^ο αιώνα μ.Χ., και συγκεκριμένα στο διάστημα μεταξύ των ετών 199 μ.Χ. και 210 μ.Χ.. Το έτος 199 μ.Χ. αποτελεί το terminum post quem, καθώς τότε αποδόθηκε και στον συναυτοκράτορα πλέον Καρακάλλα (Μᾶρκος Αὐρήλιος Ἀντωνεῖνος) ο τίτλος του Παρθικού, τον οποίο ο πατέρας του, Σεπτίμιος Σεβήρος, έφερε ήδη από την προηγούμενη χρονιά. Αντίστοιχα, το έτος 210 μ.Χ. ορίζεται ως το terminum ante quem, μιας και από τη χρονιά εκείνη οι δύο αυτοκράτορες τιμώνται επιπλέον με τον τίτλο του Βρετανικοῦ, ο οποίος απουσιάζει από το κείμενο.

Ο λόγος της δημιουργίας της επιγραφής ήταν η απόδοση τιμών εκ μέρους της πόλης των Αιγινιέων προς τους δύο Ρωμαίους αυτοκράτορες. Η κίνηση αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο της διπλωματίας και των σχέσεων υποτέλειας και πίστης που επεδίωκαν να διατηρούν οι επαρχιακές πόλεις με την κεντρική ρωμαϊκή εξουσία. Μάλιστα, η απόδοση των τίτλων Ἀραβικοῦ και Ἀδιαβηνικοῦ και στον Καρακάλλα —τίτλοι που κανονικά του αποδόθηκαν αργότερα, μετά τον θάνατο του Σεβήρου— καθώς και η αποσύνδεση του Μεγίστους από το Παρθικούς, μαρτυρούν μια ενδεχόμενη απειρία ή βιασύνη των τοπικών αρχών του Αιγινίου να κολακεύσουν τη δυναστεία των Σεβήρων.

Η σημασία της επιγραφής για την ιστορία του Αιγινίου είναι ανεκτίμητη. Είναι αυτή ακριβώς η μαρτυρία που επιτρέπει στους ιστορικούς και αρχαιολόγους να ταυτίσουν οριστικά και με απόλυτη γεωγραφική ασφάλεια το αρχαίο Αιγίνιο με τη σημερινή πόλη της Καλαμπάκας. Παρόλο που η έμμεση γραμματειακή παράδοση (Στράβων, Πτολεμαίος, Τίτος Λίβιος) αναφέρει το Αιγίνιο ως μια ασφαλή και σχεδόν απόρθητη πόλη των Τυμφαίων ή των Εστιαιωτών, η επιγραφή IG IX, 2 329 προσφέρει την αδιαμφισβήτητη, αντικειμενική και «εκ των έσω» επιγραφική επιβεβαίωση της θέσης της πόλης.

Είναι μάλιστα αξιοσημείωτο ότι η επιγραφή αυτή δεν είναι η μοναδική στην περιοχή. Στην Καλαμπάκα σώζεται πλήθος άλλων αρχαίων επιγραφών —κυρίως απελευθερωτικού χαρακτήρα— οι οποίες διασώθηκαν, επειδή οι λίθοι τους επαναχρησιμοποιήθηκαν ως οικοδομικό υλικό κατά τη βυζαντινή και μεταβυζαντινή περίοδο. Οι περισσότερες από αυτές εντοπίζονται διάσπαρτες γύρω από τον ναό του Προδρόμου (όπως οι IG IX 2, 323, 324 και 327), καθώς και στον μνημειακό ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (όπως οι IG IX 2, 1342 και 325), προσφέροντας πολύτιμες λεπτομέρειες για τους θεσμούς, τη γλώσσα και την κοινωνική ζωή της πόλης του Αιγινίου / Σταγών / Καλαμπάκας.

Βιβλιογραφία

1. Σπυρίδων Βλιώρας, Αναθηματική επιγραφή των Αιγινιέων σε δύο Ρωμαίους Αυτοκράτορες, www.academia.edu/24977436, Καλαμπάκα ²2016, σελ. 7. (≈ Τα Μετέωρα, 1137 (06.05.2016) 24–25)
2. Μαίρη–Ηλέκτρα Ζάχου–Κοντογιάννη, «Απελευθερωτικές επιγραφές Αιγινίου (Καλαμπάκας)», Εγνατία, 7 (2003) 29–49.
3. Αντώνιος Μπαμπάκος, Πράξεις κοινής διαθέσεως και άλλα συγγενή φαινόμενα κατά το δίκαιον της Αρχαίας Θεσσαλίας: συμβολή εις την μελέτην της οικογενειακής κοινοκτημοσύνης εις τους αρχαίους Έλληνας, Αθήναι 1961, σελ. 271.