Το γεγονός και το σχόλιο στην είδηση

Εκδ. Βολονάκη

Θεωρία — Ορισμοί

• Με τον όρο είδηση εννοούμε την πρώτη αναγγελία που δίνεται στη δημοσιότητα, είτε «εν συντομία», είτε λεπτομερειακά, σχετικά με κάποιο γεγονός. Τα κυριότερα μέσα μετάδοσης των ειδήσεων είναι: ο έντυπος λόγος (εφημερίδες, περιοδικά, αφίσες, προκηρύξεις, φέιγ-βολάν), ο προφορικός λόγος (από στόμα σε στόμα), το ραδιόφωνο και ο ηλεκτρονικός τύπος (τηλεόραση, διαδίκτυο).

• Λέγοντας δημοσιογραφία εννοούμε την, με κάθε μέσο (έντυπο ή ηλεκτρονικό), μετάδοση της επικαιρότητας. Πιο ειδικά, η λέξη δημοσιογραφία περιλαμβάνει τη συγκέντρωση, την επεξεργασία, τη διακίνηση, τη μετάδοση και την ανάλυση/σχολιασμό των βασικών στοιχείων της επικαιρότητας. Αν και βασικός πυρήνας της δημοσιογραφίας παραμένει η μετάδοση ειδήσεων, με την εκπληκτική ανάπτυξη του ραδιοφώνου και των ηλεκτρονικών μέσων επικοινωνίας, υ-πήρξε μια τάση για διάκριση ανάμεσα σε «σημαντικές» (καυτή επικαιρότητα, αποκλειστικά ρεπορτάζ, αποκλειστικά πλάνα) και «ασήμαντες» ειδήσεις.

Η ταχύτητα μετάδοσης των ειδήσεων από τον ηλεκτρονικό τύπο, έπληξε τον τύπο (εφημερίδες, περιοδικά), ο οποίος προσανατολίστηκε προς την «ανάλυση» (αρθρογραφία, σχολιασμός των γεγονότων της επικαιρότητας) και τις εκδόσεις ειδικών «ένθετων περιοδικών» που περιέχουν εκτός από την ειδησεογραφία και άλλες πληροφορίες (πολιτιστικές επιθεωρήσεις, παρουσιάσεις θεματικών ενοτήτων κ.α.).

• Ο πραγματικός εχθρός της δημοσιογραφίας είναι η λογοκρισία. Στα κομμουνιστικά/φασιστικά/ανελεύθερα καθεστώτα, ο τύπος βρισκόταν υπό καθεστώς ασφυκτικού ελέγχου, οπότε η μετάδοση ειδήσεων συνδυαζόταν με το καθήκον «εκθειασμού» και «επαίνου» της επίσημης ιδεολογίας και των επιτευγμάτων (πολιτικών, οικονομικών, πολιτιστικών, κοινωνικών) του καθεστώτος.

Η ίδια κατεύθυνση παρατηρείται και στις αναπτυσσόμενες χώρες, όπου η λογοκρισία ποικίλει από σποραδική/διακριτική έως αυστηρή και «πανταχού παρούσα».

• Οι τομείς της δημοσιογραφίας είναι δύο: η ειδησεογραφία, που ασχολείται με την αποκλειστική (δίχως σχόλια και αναλύσεις) καταγραφή και μετάδοση των γεγονότων της επικαιρότητας και η ερμηνευτική δημοσιογραφία που «καταπιάνεται» με το σχολιασμό, την ανάλυση, την ερμηνεία, την επιδοκίμασα ή την αποδοκιμασία των γεγονότων.

• Με τη λέξη σχόλιο, εννοούμε αυτό το, καθαρά, υποκειμενικό στοιχείο που υπολανθάνει στη μετάδοση μιας είδησης (ενός γεγονότος της επικαιρότητας). Κάθε αναγνώστης ή ακροατής πρέπει να είναι σε θέση να ξεχωρίζει τον υποκειμενισμό του μέσου (πομπού) που μεταδίδει την είδηση, από την αντικειμενική ύπαρξη (αντικειμενικό περιεχόμενο) του ίδιου του γεγονότος. Άλλωστε, όπως γίνεται αντιληπτό, το αντικειμενικό περιεχόμενο ενός γεγονότος το δεχόμαστε ανεπιφύλακτα έως τέτοιο, γιατί έχει προηγηθεί εξακρίβωση των στοιχείων που το συνθέτουν. Αντιθέτως, το σχόλιο εκείνου που μεταδίδει την είδηση, το δεχόμαστε με σκεπτικισμό και επιφύλαξη, ανάλογα με τις πεποιθήσεις, τις απόψεις και την ιδεολογία μας. Άλλωστε, το σχόλιο μπορεί να αποδειχθεί στο μέλλον λανθασμένο. Επίσης, μπορεί να συμφωνούμε ή να διαφωνούμε μ' αυτό, ανάλογα με την προσωπική στάση ζωής μας.

• Σε ορισμένες περιπτώσεις στο γραπτό λόγο, η χρήση ορισμένων σημείων στίξης (θαυμαστικό, ερωτηματικό, αποσιωπητικά, εισαγωγικά) μπορεί να αποτελέσει ένα είδος σχολίου, εκείνου που μεταδίδει τις ειδήσεις στο κοινό. Έτσι: 1) με το θαυμαστικό (!) μπορεί να εκφραστεί ο θαυμασμός, η χαρά, η ελπίδα, ο πόνος, ο φόβος, η απορία, η έκπληξη ή η προσταγή, 2) με το ερωτηματικό (;) διατυπώνονται τα ερωτήματα, οι απορίες ή ακόμα και η δυσπιστία/αμφισβήτηση, εκείνου που μεταδίδει μια είδηση, 3) με τα αποσιωπητικά (…), οπότε η φράση μένει ατελείωτη, μπορεί να εκφραστεί ο θαυμασμός, η έκπληξη, η συγκινησιακή φόρτιση ή η αποδοκιμασία, 4) με τα εισαγωγικά («») επιτελείται μια τριπλή λειτουργία. Πρώτα, εκείνος που μεταδίδει την είδηση μεταφέρει αυτολεξεί τα λεγόμενα κάποιου τρίτου προσώπου. Μέσα σε εισαγωγικά, επίσης, κλείνεται κάποιος αριθμός λέξεων, που πρέπει να τονιστούν. Τέλος, μέσα σε εισαγωγικά μπορεί, ο φορέας που μεταδίδει την είδηση, να κλείσει λέξεις στις οποίες επιθυμεί να αποδώσει ειρωνική χροιά, 5) με την παρένθεση, τέλος, μπορεί να εκφραστεί το υποκειμενικό σχόλιο του δημοσιογράφου ή του μέσου (έντυπου), που επεξεργάζεται τις ειδήσεις, γιατί μέσα σε παρενθέσεις συνήθως κλείνονται λέξεις ή φράσεις, που εξηγούν ή συμπληρώνουν τα λεγόμενα.