ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Τρόπος σύνταξης περίληψης

Κάθε κείμενο έχει τις δικές του ιδιαιτερότητες, που υπαγορεύουν αντίστοιχα ένα διαφορετικό χειρισμό όσον αφορά την πύκνωση του σε ένα περιληπτικό κείμενο. Πάντως μπορούμε να πούμε ότι υπάρχει μια γενική, κοινή διαδικασία που ακολουθείται σε κάθε περίπτωση προκειμένου να συνταχθεί μια περίληψη.

1. Προσεκτική ανάγνωση του κειμένου κατά τη διάρκεια της οποίας εντοπίζεται και σημειώνεται η βασική ιδέα καθώς και άλλες βασικές ιδέες του.

2. Προσεκτική ανάγνωση κατά παράγραφο, κατά την οποία εντοπίζονται και σημειώνονται:

— η θεματική πρόταση κάθε παραγράφου ή, αν δεν υπάρχει, επινοείται μια πρόταση που να συμπυκνώνει το περιεχόμενο της παραγράφου (πλαγιότιτλος) καθώς και

— οι βασικές λεπτομέρειες της κάθε παραγράφου.

3. Με βάση τις σημειώσεις επιβεβαιώνεται:

— η βασική ιδέα του κειμένου και

— η σχέση κάθε βασικής λεπτομέρειας με τη βασική ιδέα ή θέση όλου του κειμένου.

4. Συντίθεται το κείμενο της περίληψης βάσει των σημειώσεων, με τρόπο ώστε:

— να είναι ενιαίο το ύφος του περιληπτικού κειμένου·

— να μην υπάρχουν επαναλήψεις στο περιεχόμενο·

— να αποτυπώνονται σωστά οι νοηματικές σχέσεις που διέπουν και το αρχικό κείμενο·

— να είναι ο αριθμός των λέξεων του περιληπτικού κειμένου αυτός που πρέπει, δηλαδή να μην υπερβαίνει το όριο.

2ο τύπος περίληψης - Η πληροφοριακή-περιγραφική περίληψη

Πρόκειται για τον πιο συνηθισμένο τύπο περίληψης στη σχολική πράξη. Σκοπός είναι να αποδοθούν με ακρίβεια το περιεχόμενο και ο τρόπος οργάνωσης του αρχικού κειμένου. Σ' αυτό τον τύπο περίληψης διακρίνουμε τα εξής χαρακτηριστικά:

- Το περιληπτικό κείμενο δεν ανήκει στο ίδιο είδος με το αρχικό.

Σε όποιο είδος κι αν ανήκει το αρχικό κείμενο (π.χ. στο είδος της επιστολής), ο σκοπός που εξυπηρετεί (π.χ. να ζητηθεί πειστικά οικονομική ενίσχυση για την οργάνωση μιας εκδήλωσης) δεν ταυτίζεται με το σκοπό που εξυπηρετεί το περιληπτικό κείμενο (να πληροφορήσει τους αναγνώστες για το περιεχόμενο και τον τρόπο οργάνωσης των πληροφοριών του αρχικού κειμένου, π.χ. της παραπάνω επιστολής).

- Το ύφος και η γλώσσα του περιληπτικού κειμένου καθορίζονται από την επικοινωνιακή περίσταση, για την οποία προορίζεται, όπως και στον πρώτο τύπο περίληψης.

- Χρησιμοποιούνται μεταδιατυπώσεις, δηλαδή φράσεις που παρουσιάζουν το περιεχόμενο του αρχικού κειμένου, και οι οποίες, φυσικά, δεν υπάρχουν στο αρχικό κείμενο. Κατά κανόνα, στις μεταδιατυπώσεις χρησιμοποιείται ο πλάγιος λόγος και οι ενεστωτικοί τύποι σε τρίτο ρηματικό πρόσωπο.

- Στις μεταδιατυπώσεις χρησιμοποιούνται για την παρουσίαση του περιεχομένου ρήματα όπως τα: αιτιολογεί, αναλύει, αναπτύσσει, αναρωτιέται, ανασκευάζει, αναφέρει, αναφέρεται (σε), αντιθέτει, αντικρούει, αντιπαραβάλλει, αντιπαραθέτει, αντιπροτείνει, αντιτείνει, αξιολογεί, απαριθμεί, αποδεικνύει, απορεί, απορρίπτει, αποσαφηνίζει, αποτιμά, αποφαίνεται, ασχολείται (με), αφηγείται, βεβαιώνει, δείχνει, διαιρεί, διαπιστώνει, διευκρινίζει, διηγείται, δικαιολογεί, εκτιμά, εξετάζει, εξηγεί, επεξηγεί, επιμένει (ότι), επισημαίνει, επιχειρηματολογεί (υπέρ ή κατά), ερμηνεύει, εύχεται, ισχυρίζεται, καθορίζει, κρίνει, λέει, μνημονεύει, ονομάζει, ορίζει (με ακρίβεια), παραθέτει αυτολεξεί (ένα άλλο κείμενο), παρατηρεί, περιγράφει, πραγματεύεται, προβλέπει, προσδιορίζει, προσθέτει, προτείνει, ρωτά, σημειώνει, στηρίζει (την άποψη του), συγκρίνει, συζητά, συμβουλεύει, συμπληρώνει, συμφωνεί με, συνηγορεί, συνοψίζει (ένα άλλο κείμενο), συστήνει, σχολιάζει, ταξινομεί, τεκμηριώνει, τονίζει, υπεραμύνεται, υπερασπίζεται, υπογραμμίζει, υποδεικνύει, υποστηρίζει, χαρακτηρίζει κτλ.

- Για την παρουσίαση του τρόπου με τον οποίο είναι οργανωμένο ένα κείμενο χρησιμοποιούνται στις μεταδιατυπώσεις ρήματα όπως: αρχίζει, συνεχίζει, μεταβαίνει (σε άλλο θέμα), παρεκβαίνει, τελειώνει, καταλήγει, συμπεραίνει, ανακεφαλαιώνει κτλ.

- Στο περιληπτικό κείμενο συνηθίζεται η υποτακτική σύνδεση, και μάλιστα η διαδοχική υπόταξη. Π.χ.: «…επισημαίνεται η χρησιμότητα της γλωσσομάθειας, ώστε ο άνθρωπος να διευκολύνεται στις επιλογές του, οι οποίες κατά κανόνα είναι επαγγελματικής φύσεως».

- Στο περιληπτικό κείμενο χρησιμοποιείται η ενεργητική ή η παθητική σύνταξη, αναλόγως της πρόθεσης του συντάκτη-μαθητή να προβάλει ή όχι το συγγραφέα του αρχικού κειμένου. Π.χ. η διατύπωση μπορεί να είναι: «Ο… επισημαίνει, …παρουσιάζει, …αναλύει…» ή «Στο κείμενο… επισημαίνεται, …παρουσιάζεται, …αναλύεται…»

- Στο περιληπτικό κείμενο υπάρχει η δυνατότητα αναδιοργάνωσης των βασικών πληροφοριών του αρχικού κειμένου. Π.χ., αν στο αρχικό κείμενο κάθε αίτιο αναφέρεται μαζί με τις επιπτώσεις που προκαλεί, στο περιληπτικό κείμενο μπορεί το περιεχόμενο να αναφερθεί διαφορετικά, αναφέροντας μαζί όλα τα αίτια και όλες οι επιπτώσεις.

- Στο εισαγωγικό μέρος του περιληπτικού κειμένου αναφέρονται —κατά περίπτωση — ο τίτλος του αρχικού κειμένου (αν δίνεται), ο συγγραφέας (αν δίνεται), το θέμα, η θέση και ο σκοπός του αρχικού κειμένου κτλ. Π.χ. «Το κείμενο (άρθρο / χρονογράφημα / επιστολή / ευθυμογράφημα κτλ.) του… με τίτλο… αναφέρεται στο θέμα του/της… επισημαίνοντας… με σκοπό να…».

- Στο περιληπτικό κείμενο δε διατυπώνονται κρίσεις για το περιεχόμενο του αρχικού κειμένου, όπως και στον πρώτο τύπο περίληψης.

- Επισήμανση: Αν στο αρχικό κείμενο για την υποστήριξη μιας επιμέρους θέσης παρατίθεται σειρά παραδειγμάτων/τεκμηρίων, τότε στο περιληπτικό κείμενο χρησιμοποιείται η διατύπωση: «…όπως προκύπτει από σειρά παραδειγμάτων/τεκμηρίων».

Βαθμολόγηση περίληψης

Στις γραπτές εξετάσεις η περίληψη βαθμολογείται με 25 μονάδες, οι οποίες κατανέμονται ως εξής: