Λατινικά: θέματα πανελληνίων εξετάσεων 2004
2004 (Ημερησίων)
Α. Να μεταφράσετε στο τετράδιό σας τα παρακάτω αποσπάσματα:
Quam ob rem accusatores non Asiae nomen Murenae obiecerunt, ex qua laus familiae, memoria generi, honos et gloria nomini constituta est, sed aliquod flagitium ac dedecus aut in Asia susceptum aut ex Asia deportatum. Meruisse vero stipendia in eo bello virtutis fuit; patre imperatore libentissime meruisse pietatis fuit.
(…)
Cerva alba eximiae pulchritudinis Sertorio a Lusitano quodam dono data erat. Sertorius omnibus persuasit cervam, instinctam numine Dianae, conloqui secum et docere, quae utilia factu essent. Si quid durius ei videbatur, quod imperandum militibus esset, a cerva sese monitum esse praedicabat. Ea cerva quodam die fugit et perisse credita est. Μονάδες 40
Β. Παρατηρήσεις
1.α. Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται για καθεμιά από τις παρακάτω συνεκφορές: quam rem: ονομαστική πληθυντικού αριθμού aliquod dedecus: δοτική ενικού αριθμού eo bello: αιτιατική πληθυντικού αριθμού patre imperatore: γενική πληθυντικού αριθμού eximiae pulchritudinis: αφαιρετική ενικού αριθμού quodam die: αιτιατική ενικού αριθμού. Μονάδες 12
β. libentissime, utilia, durius: να γράψετε τους αντίστοιχους τύπους των άλλων βαθμών. Μονάδες 3
2.α. perisse: να γράψετε τα τρία πρόσωπα του πληθυντικού αριθμού της οριστικής ενεστώτα και μέλλοντα / την ονομαστική και γενική ενικού και πληθυντικού αριθμού της μετοχής ενεστώτα του ουδέτερου γένους. Μονάδες 5
β. Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται για καθένα από τους παρακάτω ρηματικούς τύπους: obiecerunt: β' ενικό πρόσωπο προστακτικής ενεστώτα της παθητικής φωνής constituta est: γ' πληθυντικό πρόσωπο οριστικής μέλλοντα της ίδιας φωνής meruisse: τον ίδιο τύπο του ενεστώτα της ίδιας φωνής data erat: α' πληθυντικό πρόσωπο υποτακτικής ενεστώτα της ίδιας φωνής persuasit: το ίδιο πρόσωπο υποτακτικής παρατατικού της ίδιας φωνής conloqui: τον ίδιο τύπο του μέλλοντα (να ληφθεί υπόψη το υποκείμενο) docere: γ' πληθυντικό πρόσωπο οριστικής συντελεσμένου μέλλοντα της ίδιας φωνής factu: β' πληθυντικό πρόσωπο οριστικής ενεστώτα της παθητικής φωνής fugit: β' ενικό πρόσωπο προστακτικής ενεστώτα credita est: απαρέμφατο μέλλοντα της ίδιας φωνής. Μονάδες 10
3.α. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας την παρακάτω άσκηση και να συμπληρώσετε τα κενά, ώστε να φαίνεται ο συντακτικός ρόλος της κάθε λέξης. Asiae: είναι … στο … Murenae: είναι … στο … generi: είναι … στο … dono: είναι … στο … factu: είναι … στο … sese: είναι … στο … Μονάδες 6
β. quae utilia factu essent: Να αναγνωρίσετε το είδος και το συντακτικό ρόλο της παραπάνω δευτερεύουσας πρότασης (μονάδες 3) να αιτιολογήσετε τον τρόπο εισαγωγής και εκφοράς της σύμφωνα με την ακολουθία των χρόνων (μονάδες 4) να τη μετατρέψετε στον ευθύ λόγο (μονάδες 2) Μονάδες 9
4.α. Si quid durius…praedicabat: Nα αναγνωριστεί το είδος του υποθετικού λόγου και να γραφεί έτσι, ώστε να εκφράζει υπόθεση αντίθετη του πραγματικού για το παρόν καθώς και υπόθεση δυνατή ή πιθανή. Μονάδες 9
β. quod imperandum militibus esset: Να αντικαταστήσετε τον τύπο της παθητικής περιφραστικής συζυγίας με τον αντίστοιχο τύπο του debeo + απαρέμφατο (μετατροπή παθητικής σύνταξης σε ενεργητική) Μονάδες 6
2004 (Εσπερινών)
Α. Να μεταφράσετε στο τετράδιό σας το παρακάτω κείμενο: Μονάδες 40
Legatum monet ut, si adire non possit, epistulam ad amentum tragulae adliget et intra castra abiciat. In litteris scribit se cum legionibus celeriter adfore. Gallus, periculum veritus, constituit ut tragulam mitteret. Haec casu ad turrim adhaesit et tertio post die a quodam milite conspicitur et ad Ciceronem defertur. Ille epistulam perlegit militesque adhortatur ut salutem sperent.
(…)
Porcia, Bruti uxor, cum viri sui consilium de interficiendo Caesare cognovisset, cultellum tonsorium quasi unguium resecandorum causa poposcit eoque velut forte elapso se vulneravit. Clamore deinde ancillarum in cubiculum vocatus Brutus ad eam obiurgandam venit, quod tonsoris praeripuisset officium.
Β. Παρατηρήσεις
1.α. quodam milite, cultellum tonsorium: Να γράψετε την ονομαστική του ενικού αριθμού και την αφαιρετική του πληθυντικού αριθμού των παραπάνω συνεκφορών. Μονάδες 8
β. Να γράψετε τον τύπο που ζητείται για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: celeriter: τον υπερθετικό βαθμό. haec: την αφαιρετική του ενικού αριθμού στο γένος που βρίσκεται. casu: την αιτιατική του πληθυντικού αριθμού. die: τη δοτική του ενικού αριθμού. viri: την ονομαστική του ενικού αριθμού. elapso: τη γενική του πληθυντικού αριθμού στο θηλυκό γένος. Clamore: την ίδια πτώση στον άλλο αριθμό. Μονάδες 7
2.α. Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται για καθένα από τα παρακάτω ρήματα: possit: το β' ενικό πρόσωπο της υποτακτικής του παρατατικού και του παρακειμένου. scribit: το α' ενικό πρόσωπο της οριστικής του μέλλοντα και το β' ενικό πρόσωπο της υποτακτικής του ενεστώτα στη φωνή που βρίσκεται. vulneravit: το γ' πληθυντικό πρόσωπο της οριστικής του ενεστώτα στην παθητική φωνή και το β' πληθυντικό πρόσωπο της υποτακτικής του παρατατικού επίσης στην παθητική φωνή. venit: το β' ενικό πρόσωπο της οριστικής του παρακειμένου και το γ' πληθυντικό πρόσωπο της οριστικής του συντελεσμένου μέλλοντα στη φωνή που βρίσκεται. Μονάδες 8
β. Να γράψετε στο τετράδιό σας τους αριθμούς της Στήλης Α και δίπλα το γράμμα της Στήλης Β που αντιστοιχεί στον καθένα από αυτούς. Τρία στοιχεία της Στήλης Β περισσεύουν.Μονάδες 4
Στήλη Α | Στήλη Β |
| 1. adfore | α. Τρίτο ενικό πρόσωπο υποτακτικής παρατατικού παθητικής φωνής |
| 2. mitteret | β. Τρίτο πληθυντικό πρόσωπο οριστικής ενεστώτα ενεργητικής φωνής |
| 3. sperent | γ. Απαρέμφατο μέλλοντα |
| 4. praeripuisset | δ. Τρίτο πληθυντικό πρόσωπο υποτακτικής ενεστώτα ενεργητικής φωνής |
| ε. Τρίτο ενικό πρόσωπο υποτακτικής υπερσυντελίκου ενεργητικής φωνής | |
| στ. Απαρέμφατο ενεστώτα | |
| ζ. Τρίτο ενικό πρόσωπο υποτακτικής παρατατικού ενεργητικής φωνής |
γ. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας τον παρακάτω πίνακα και να τοποθετήσετε στη σωστή θέση τους τύπους: adire, abiciat, defertur, cognovisset, poposcit, vocatus.Μονάδες 3
Οριστική | Υποτακτική | Απαρέμφατο | Μετοχή | |
Ενεστώτας | ||||
Παρακείμενος | ||||
Υπερσυντέλικος |
3.α. Porcia cultellum tonsorium poposcit: Να χαρακτηρίσετε συντακτικώς τους όρους της παραπάνω πρότασης. Μονάδες 4
β. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας την παρακάτω άσκηση συμπληρώνοντας τα κενά, ώστε να χαρακτηρίζεται πλήρως η συντακτική λειτουργία των εξής λέξεων του κειμένου: periculum: είναι … . στο … tragulam: είναι … . στο … quodam: είναι … . στο … uxor: είναι … . στο … Μονάδες 8
γ. de interficiendo Caesare: Να χαρακτηρίσετε το παραπάνω συντακτικό φαινόμενο. Μονάδες 3
4.α. ut tragulam mitteret: Να αναγνωρίσετε την παραπάνω πρόταση και να δικαιολογήσετε τον τρόπο εκφοράς της. Μονάδες 5
β. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας τις λέξεις της Στήλης Α και δίπλα στην καθεμιά το συντακτικό χαρακτηρισμό που της αντιστοιχεί από τη Στήλη Β, με βάση το κείμενο. Τρία στοιχεία της Στήλης Β περισσεύουν.Μονάδες 10
Στήλη Α | Στήλη Β |
| celeriter | αφαιρετική του χρόνου |
| tertio | υποκείμενο |
| salutem | γενική υποκειμενική |
| ancillarum | κατηγορούμενο |
| Brutus | γενική αντικειμενική |
| επιθετικός προσδιορισμός | |
| επιρρηματικός προσδιορισμός | |
| αντικείμενο |
2004 (Επαναληπτικές Ημερησίων)
Α. Να μεταφράσετε στο τετράδιό σας τα παρακάτω αποσπάσματα: (Μονάδες 40)
**(23)**Aegrotabat Caecina Paetus, maritus Arriae, aegrotabat et filius. Filius mortuus est. Huic Arria funus ita paravit, ut ignoraretur a marito; quin immo cum illa cubiculum mariti intraverat, vivere filium simulabat, ac marito persaepe interroganti, quid ageret puer, respondebat: «Bene quievit, libenter cibum sumpsit».
(…)
**(31)**Bello Latino T. Manlius consul nobili genere natus exercitui Romanorum praefuit. Is cum aliquando castris abiret, edixit ut omnes pugna abstinerent. Sed paulo post filius eius castra hostium praeterequitavit et a duce hostium his verbis proelio lacessitus est. «Congrediamur, ut singularis proelii eventu cernatur, quanto miles Latinus Romano virtute antecellat».
1.α. Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: (Μονάδες 9) filius: κλητική ενικού αριθμού / cibum: ονομαστική και δοτική πληθυντικού αριθμού / exercitui: αφαιρετική ενικού αριθμού και γενική πληθυντικού αριθμού / his: αιτιατική ενικού και πληθυντικού αριθμού στο ίδιο γένος / miles: δοτική ενικού αριθμού και αφαιρετική πληθυντικού αριθμού.
β. bene, libenter, nobili: να γράψετε τους αντίστοιχους τύπους των άλλων βαθμών. (Μονάδες 6)
2.α. mortuus est: να γράψετε την υποτακτική στο ίδιο πρόσωπο και αριθμό σε όλους τους χρόνους (για τους περιφραστικούς τύπους να λάβετε υπόψη το υποκείμενο). (Μονάδες 6)
β. Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται για καθένα από τους παρακάτω ρηματικούς τύπους: ignoraretur: απαρέμφατο μέλλοντα της ίδιας φωνής / vivere: β’ ενικό πρόσωπο οριστικής παρακειμένου / ageret: β’ πληθυντικό πρόσωπο προστακτικής ενεστώτα της ίδιας φωνής / quievit: γ’ ενικό πρόσωπο οριστικής μέλλοντα της ίδιας φωνής / natus: γ’ πληθυντικό πρόσωπο οριστικής ενεστώτα / praefuit: α’ πληθυντικό πρόσωπο υποτακτικής υπερσυντελίκου / abiret: το ίδιο πρόσωπο στην ίδια έγκλιση του ενεστώτα / abstinerent: αφαιρετική του σουπίνου / cernatur: απαρέμφατο παρακειμένου της ενεργητικής φωνής. (Μονάδες 9)
3.α. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας την παρακάτω άσκηση και να συμπληρώσετε τα κενά, ώστε να φαίνεται ο συντακτικός ρόλος της κάθε λέξης: (Μονάδες 9) maritus: είναι …στο … filium: είναι … στο … bello: είναι … στο … genere: είναι … στο … castris: είναι … στο … paulo: είναι … στο … eius: είναι … στο … proelii: είναι … στο … virtute: είναι … στο …
β. «(puer) bene quievit»: Να επαναδιατυπώσετε την πρόταση με εξάρτηση από τη φράση Arria marito respondebat. (Μονάδες 6)
4.α. Huic Arria funus ita paravit: Να μετατρέψετε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική. (Μονάδες 6)
β. Να γράψετε τις προτάσεις των αποσπασμάτων που εισάγονται με το ut, να αναγνωρίσετε το είδος τους και να αιτιολογήσετε την εκφορά τους (χρόνο και έγκλιση). (Μονάδες 9)
2004 (Επαναληπτικές Εσπερινών)
Α. Να μεταφράσετε στο τετράδιό σας το παρακάτω κείμενο: Μονάδες 40
(21) Brenno duce Galli, apud Alliam flumen deletis legionibus Romanorum, everterunt urbem Romam praeter Capitolium, pro quo immensam pecuniam acceperunt. Tum Camillus, qui diu apud Ardeam in exilio fuerat propter Veientanam praedam non aequo iure divisam, absens dictator est factus; is Gallos iam abeuntes secutus est: quibus interemptis aurum omne recepit.
(…)
(41) Curius et Fabricius, antiquissimi viri, et his antiquiores Horatii plane ac dilucide cum suis locuti sunt; non Sicanorum aut Pelasgorum, qui primi coluisse Italiam dicuntur, sed aetatis suae verbis utebantur. Tu autem, proinde quasi cum matre Evandri nunc loquaris, sermone abhinc multis annis iam obsoleto uteris, quod neminem scire atque intellegere vis, quae dicas.
Β. Παρατηρήσεις
1.α. aequo iure, sermone obsoleto: Να γράψετε τη γενική του ενικού αριθμού και την αιτιατική του πληθυντικού αριθμού των παραπάνω συνεκφορών. Μονάδες 8
β. Να γράψετε τον τύπο που ζητείται για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: flumen: τη γενική του ενικού αριθμού. his: την αιτιατική του ενικού αριθμού στο ουδέτερο γένος. antiquiores: την αφαιρετική του ενικού αριθμού στο αρσενικό γένος στον ίδιο βαθμό. plane: τον υπερθετικό βαθμό. aetatis: την αφαιρετική του ενικού αριθμού. matre: τη γενική του πληθυντικού αριθμού. neminem: τη δοτική του ενικού αριθμού στο αρσενικό γένος. Μονάδες 7
2.α. Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται για καθένα από τα παρακάτω ρήματα: everterunt: το β' ενικό πρόσωπο της υποτακτικής του υπερσυντελίκου στη φωνή που βρίσκεται. fuerat: το απαρέμφατο του ενεστώτα. dicuntur: το β' ενικό πρόσωπο της προστακτικής του ενεστώτα στην ενεργητική φωνή. vis: το β' πληθυντικό πρόσωπο της οριστικής του ενεστώτα. Μονάδες 8
β. Να γράψετε στο τετράδιό σας τους αριθμούς της Στήλης Α και δίπλα το γράμμα της Στήλης Β που αντιστοιχεί στον καθένα από αυτούς. Τρία στοιχεία της Στήλης Β περισσεύουν. Μονάδες 4
Στήλη Α | Στήλη Β |
| 1. recepit | α. Απαρέμφατο παρακειμένου ενεργητικής φωνής |
| 2. locuti sunt | β. Τρίτο πληθυντικό πρόσωπο οριστικής παρακειμένου |
| 3. coluisse | γ. Τρίτο πληθυντικό πρόσωπο οριστικής ενεστώτα παθητικής φωνής |
| 4. intellegere | δ. Απαρέμφατο ενεστώτα ενεργητικής φωνής |
| ε. Τρίτο ενικό πρόσωπο οριστικής παρακειμένου ενεργητικής φωνής | |
| στ. Τρίτο ενικό πρόσωπο οριστικής συντελεσμένου μέλλοντα | |
| ζ. Τρίτο ενικό πρόσωπο οριστικής υπερσυντελίκου |
γ. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας τον παρακάτω πίνακα και να τοποθετήσετε στη σωστή θέση τους τύπους: acceperunt, abeuntes, interemptis, utebantur, scire, dicas. Μονάδες 3
Οριστική | Υποτακτική | Απαρέμφατο | Μετοχή | |
Ενεστώτας | ||||
Παρατατικός | ||||
Παρακείμενος |
3.α. Brenno duce: Να χαρακτηρίσετε το παραπάνω συντακτικό φαινόμενο. Μονάδες 3
β. Galli, apud Alliam flumen deletis legionibus Romanorum, everterunt urbem Romam: Να αναλύσετε τη μετοχική φράση deletis legionibus στην αντίστοιχή της δευτερεύουσα πρόταση (cum ιστορικός/διηγηματικός + ρήμα). Μονάδες 4
γ. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας την παρακάτω άσκηση συμπληρώνοντας τα κενά, ώστε να χαρακτηρίζεται πλήρως η συντακτική λειτουργία των εξής λέξεων του κειμένου: is: είναι … . στο … Italiam: είναι … . στο … suae: είναι … . στο … sermone: είναι … . στο … Μονάδες 8
4.α. Tum Camillus, qui diu apud Ardeam in exilio fuerat propter Veientanam praedam non aequo iure divisam, absens dictator est factus; is Gallos iam abeuntes secutus est: quibus interemptis aurum omne recepit. Να χωρίσετε το παραπάνω τμήμα του κειμένου σε προτάσεις (μονάδες 4) και να αναγνωρίσετε το είδος τους (μονάδες 4). Μονάδες 8
β. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας τις λέξεις της Στήλης Α και δίπλα στην καθεμιά το συντακτικό χαρακτηρισμό που της αντιστοιχεί από τη Στήλη Β, με βάση το κείμενο. Τρία στοιχεία της Στήλης Β περισσεύουν. Μονάδες 7
Στήλη Α | Στήλη Β |
| absens | επιρρηματικός προσδιορισμός του χρόνου |
| dictator | υποκείμενο |
| iam | γενική κτητική |
| viri | κατηγορούμενο |
| his | γενική της ιδιότητας |
| verbis | εναντιωματική μετοχή |
| Evandri | παράθεση |
| αφαιρετική του χρόνου | |
| αντικείμενο | |
| β' όρος σύγκρισης |
2004 (Ομογενών)
Α. Να μεταφράσετε το παρακάτω κείμενο στη νέα ελληνική γλώσσα: Μονάδες 40
Brenno duce Galli, apud Alliam flumen deletis legionibus Romanorum, everterunt urbem Romam praeter Capitolium, pro quo immensam pecuniam acceperunt. Tum Camillus, qui diu apud Ardeam in exilio fuerat propter Veientanam praedam non aequo iure divisam, absens dictator est factus; is Gallos iam abeuntes secutus est: quibus interemptis aurum omne recepit.
(…)
Porcia, Bruti uxor, cum viri sui consilium de interficiendo Caesare cognovisset, cultellum tonsorium quasi unguium resecandorum causa poposcit eoque velut forte elapso se vulneravit. Clamore deinde ancillarum in cubiculum vocatus Brutus ad eam obiurgandam venit, quod tonsoris praeripuisset officium.
Β. Παρατηρήσεις
1α. immensam pecuniam , aurum omne , cultellum tonsorium: Να γράψετε τις παραπάνω συνεκφορές στην ονομαστική και στη γενική του ενικού αριθμού. Μονάδες 6
1β. is, quibus: Να γράψετε τους παραπάνω τύπους στη δοτική του ενικού αριθμού και στην αιτιατική του πληθυντικού αριθμού στο γένος που βρίσκεται ο καθένας. Μονάδες 4
1γ. flumen, urbem, dictator, uxor, viri: Να γράψετε τους παραπάνω τύπους στην ονομαστική του πληθυντικού αριθμού. Μονάδες 5
2α. Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται για καθένα από τα παρακάτω ρήματα: everterunt: το γ' ενικό πρόσωπο της οριστικής του Ενεστώτα και το β' ενικό πρόσωπο της οριστικής του Μέλλοντα στη φωνή που βρίσκεται. acceperunt: το απαρέμφατο του Ενεστώτα και το απαρέμφατο του Παρακειμένου στη φωνή που βρίσκεται. fuerat: το α' ενικό πρόσωπο της οριστικής του Μέλλοντα και το β' πληθυντικό πρόσωπο της υποτακτικής του Υπερσυντελίκου. vulneravit: το α' πληθυντικό πρόσωπο της υποτακτικής του Ενεστώτα και το γ' πληθυντικό πρόσωπο της υποτακτικής του Παρατατικού στη φωνή που βρίσκεται. venit: τη γενική και αφαιρετική του γερουνδίου. Μονάδες 10
2β. secutus est: να γράψετε τη μετοχή του Ενεστώτα, του Μέλλοντα και του Παρακειμένου στην αιτιατική ενικού αριθμού στο αρσενικό γένος. praeripuisset: να κλιθεί η προστακτική του Ενεστώτα στη φωνή που βρίσκεται. Μονάδες 5
3. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας τις λέξεις της Στήλης Α και δίπλα στην καθεμιά το συντακτικό χαρακτηρισμό που της αντιστοιχεί από τη Στήλη Β, με βάση το κείμενο. Τρία στοιχεία της Στήλης Β περισσεύουν. Μονάδες 15
Στήλη Α | Στήλη Β |
| legionibus | αφαιρετική του τρόπου |
| Veientanam | αφαιρετική της ιδιότητας |
| iure | υποκείμενο |
| absens | κατηγορούμενο |
| officium | αντικείμενο |
| επεξήγηση | |
| εναντιωματική μετοχή | |
| επιθετικός προσδιορισμός |
4α. Να χαρακτηρίσετε συντακτικώς τους όρους της παρακάτω πρότασης: Porcia, Bruti uxor, cultellum tonsorium poposcit. Μονάδες 12
4β. Brenno duce: Να χαρακτηρίσετε το παραπάνω συντακτικό φαινόμενο. Μονάδες 3