Λατινικά: θέματα πανελληνίων εξετάσεων 2006

2006 (Ημερησίων)

Α. Να μεταφράσετε στο τετράδιό σας τα παρακάτω αποσπάσματα: Μονάδες 40

**(44)**Tyrannis omnia semper suspecta atque sollicita sunt; nullus locus amicitiae eis est. Nescio enim quis possit diligere eum, quem metuat, aut eum, a quo se metui putet. Coluntur tamen simulatione dumtaxat ad tempus. Quodsi forte, ut fit plerumque, ceciderunt, tum intellegitur, quam fuerint inopes amicorum. Hoc est quod Tarquinium dixisse ferunt exulantem: «Tum intellexi, quos fidos amicos habuissem, quos infidos, cum iam neutris gratiam referre poteram».

(…)

**(49)**Porcia, Bruti uxor, cum viri sui consilium de interficiendo Caesare cognovisset, cultellum tonsorium quasi unguium resecandorum causa poposcit eoque velut forte elapso se vulneravit. Clamore deinde ancillarum in cubiculum vocatus Brutus ad eam obiurgandam venit, quod tonsoris praeripuisset officium.

Β. Παρατηρήσεις

1.α. Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται για καθένα από τα παρακάτω ουσιαστικά και επίθετα: tyrannis: την ίδια πτώση του άλλου αριθμού / omnia: αιτιατική ενικού αριθμού στο ίδιο γένος / tempus: αιτιατική πληθυντικού αριθμού / simulatione: δοτική ενικού αριθμού / inopes: γενική πληθυντικού αριθμού στο ίδιο γένος / uxor: αφαιρετική πληθυντικού αριθμού / viri: κλητική ενικού αριθμού / ancillarum: αφαιρετική πληθυντικού αριθμού / officium: γενική πληθυντικού αριθμού. Μονάδες 9

β. Nα γράψετε τους τύπους που ζητούνται για καθεμιά από τις παρακάτω αντωνυμίες: quis: τον ίδιο τύπο στο ουδέτερο γένος, hoc: δοτική ενικού και αιτιατική πληθυντικού στο ίδιο γένος, neutris: γενική ενικού στο ίδιο γένος, sui: τον ίδιο τύπο του β' προσώπου, eam: αιτιατική πληθυντικού στο ίδιο γένος. Μονάδες 6

2.α. Nα γράψετε τους τύπους που ζητούνται για καθέναν από τους παρακάτω ρηματικούς τύπους: possit: γ' πληθυντικό πρόσωπο οριστικής ενεστώτα, coluntur: β' ενικό πρόσωπο οριστικής παρακειμένου της ενεργητικής φωνής, fit: γ' ενικό πρόσωπο υποτακτικής παρατατικού, ceciderunt: α' πληθυντικό πρόσωπο υποτακτικής ενεστώτα της ίδιας φωνής, intellegitur: απαρέμφατο μέλλοντα της ίδιας φωνής, dixisse: τον ίδιο τύπο της παθητικής φωνής (να ληφθεί υπόψη το γένος και ο αριθμός του υποκειμένου), habuissem: β' πληθυντικό πρόσωπο οριστικής μέλλοντα της ίδιας φωνής, interficiendo: β'ενικό πρόσωπο προστακτικής ενεστώτα της ενεργητικής φωνής, cognovisset: αφαιρετική σουπίνου, vulneravit: γενική γερουνδίου, venit: μετοχή ενεστώτα στην αιτιατική ενικού αριθμού του αρσενικού γένους. Μονάδες 11

β. ferunt: Να γράψετε το β' ενικό και β' πληθυντικό πρόσωπο της οριστικής και προστακτικής ενεστώτα της ίδιας φωνής. Μονάδες 4

3.α. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας την παρακάτω άσκηση και να συμπληρώσετε τα κενά, ώστε να φαίνεται ο συντακτικός ρόλος της κάθε λέξης. sollicita: είναι … στο … a quo: είναι … στο … Tarquinium: είναι … στο … referre: είναι … στο … uxor: είναι … στο … ancillarum: είναι … στο … in cubiculum: είναι … στο … Μονάδες 7

β. Porcia cultellum tonsorium unguium resecandorum causa poposcit: Να δηλώσετε τον προσδιορισμό του σκοπού με τελική πρόταση (μονάδες 3), σουπίνο (μονάδες 2) και ad+αιτιατική γερουνδιακού (μονάδες 3). Μονάδες 8

4.α. quam fuerint inopes amicorum / quod tonsoris praeripuisset officium: Να αναγνωρίσετε το είδος των παραπάνω προτάσεων (μονάδες 2) και να αιτιολογήσετε την έγκλιση και το χρόνο του ρήματος της καθεμιάς (μονάδες 4). Μονάδες 6 β. Quodsi forte ceciderunt, tum intellegitur: Να αναγνωρίσετε το είδος του υποθετικού λόγου και να τον διατυπώσετε έτσι, ώστε να εκφράζει υπόθεση αντίθετη του πραγματικού για το παρόν. Μονάδες 6 γ. Nullus locus amicitiae eis est: Να ξαναγράψετε την πρόταση, αφού την εξαρτήσετε από τη φράση Cicero dicit. Μονάδες 3

2006 (Εσπερινών)

Α. Να μεταφράσετε στο τετράδιό σας το παρακάτω κείμενο: Μονάδες 40

(32) Quam multas imagines fortissimorum virorum–non solum ad intuendum, verum etiam ad imitandum–scriptores et Graeci et Latini nobis reliquerunt! Quas ego, cupidus bene gerendi et administrandi rem publicam, semper mihi proponebam. Colendo et cogitando homines excellentes animum et mentem meam conformabam.

(…)

(36) Samnitium divitias contempsit et Samnites paupertatem eius mirati sunt. Nam cum ad eum magnum pondus auri publice missum attulissent, ut eo uteretur, vultum risu solvit et protinus dixit: «Supervacaneae, ne dicam ineptae, legationis ministri, narrate Samnitibus Manium Curium malle locupletibus imperare quam ipsum fieri locupletem; et mementote me nec acie vinci nec pecunia corrumpi posse».

Β. Παρατηρήσεις

1.α. Να γράψετε τις πτώσεις που ζητούνται για καθεμιά από τις παρακάτω συνεκφορές: multas imagines: τη γενική και τη δοτική του πληθυντικού αριθμού. magnum pondus: την αιτιατική και την αφαιρετική του πληθυντικού αριθμού. Μονάδες 8

β. Να γράψετε τον τύπο που ζητείται για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: fortissimorum: τη γενική του πληθυντικού αριθμού του ίδιου γένους στον θετικό βαθμό. rem: τη δοτική του πληθυντικού αριθμού. homines: την ονομαστική του ενικού αριθμού. mentem: την αφαιρετική του ενικού αριθμού. vultum: τη γενική του ενικού αριθμού. ipsum: τη γενική του ενικού αριθμού στο ίδιο γένος. me: την ονομαστική του πληθυντικού αριθμού στο ίδιο πρόσωπο. Μονάδες 7

2.α. Να γράψετε τον τύπο που ζητείται για καθένα από τα παρακάτω ρήματα: reliquerunt: το β' ενικό πρόσωπο της υποτακτικής του παρακειμένου στην ίδια φωνή. proponebam: το α' ενικό πρόσωπο της υποτακτικής του υπερσυντελίκου στην ίδια φωνή. conformabam: το απαρέμφατο του παρακειμένου στην ίδια φωνή. dixit: το γ' πληθυντικό πρόσωπο της υποτακτικής του παρακειμένου στην παθητική φωνή. posse: το β' ενικό πρόσωπο της οριστικής του παρατατικού. Μονάδες 10

β. narrate: να γράψετε όλες τις πτώσεις του γερουνδίου και την αφαιρετική του σουπίνου. Μονάδες 5

3.α. Να χαρακτηρίσετε συντακτικώς τους παρακάτω όρους: mihi, cogitando, divitias, eius, risu. Μονάδες 10

β. scriptores multas imagines nobis reliquerunt: Να μετατρέψετε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική. Μονάδες 5

4.α. Nam cum ad eum magnum pondus auri publice missum attulissent, ut eo uteretur, vultum risu solvit et protinus dixit: Να αναγνωρίσετε τις δευτερεύουσες προτάσεις του παραπάνω αποσπάσματος και να αιτιολογήσετε την έγκλιση και τον χρόνο εκφοράς τους. Μονάδες 12

β. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας την παρακάτω άσκηση συμπληρώνοντας τα κενά, ώστε να χαρακτηρίζεται πλήρως η συντακτική λειτουργία των εξής λέξεων του κειμένου: Samnitium: είναι…στο … magnum: είναι…στο … locupletibus: είναι…στο …Μονάδες 3

2006 (Επαναληπτικές Ημερησίων)

Α. Να μεταφράσετε στο τετράδιό σας τα παρακάτω αποσπάσματα: Μονάδες 40

(34) Quod ut praedones animadverterunt, abiectis armis ianuae appropinquaverunt et clara voce Scipioni nuntiaverunt (incredibile auditu!) virtutem eius admiratum se venisse. Haec postquam domestici Scipioni rettulerunt, is fores reserari eosque intromitti iussit. Praedones postes ianuae tamquam sanctum templum venerati sunt et cupide Scipionis dextram osculati sunt. Cum ante vestibulum dona posuissent, quae homines deis immortalibus consecrare solent, domum reverterunt.

(…)

(43) Num ad hostem veni et captiva in castris tuis sum? In hoc me longa vita et infelix senecta traxit, ut primum exsulem deinde hostem te viderem? Qui potuisti populari hanc terram, quae te genuit atque aluit ? Non tibi ingredienti fines patriae ira cecidit ?

1.α. Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: quod: αιτιατική πληθυντικού αριθμού στο ίδιο γένος incredibile: ονομαστική πληθυντικού αριθμού στο ίδιο γένος haec: την ίδια πτώση του άλλου αριθμού στο ίδιο γένος homines: ονομαστική ενικού αριθμού deis immortalibus: αφαιρετική ενικού αριθμού hostem: γενική πληθυντικού αριθμού castris tuis: αιτιατική του ίδιου αριθμού. Μονάδες 9

β. sanctum, cupide, infelix: Nα γράψετε τους αντίστοιχους τύπους των άλλων βαθμών. Μονάδες 6

2.α. venerati sunt: Nα γράψετε τα απαρέμφατα όλων των χρόνων (για τους περιφραστικούς τύπους να ληφθεί υπόψη το γένος και ο αριθμός του υποκειμένου). Μονάδες 4

β. Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται για καθέναν από τους παρακάτω ρηματικούς τύπους: animadverterunt: γ' ενικό πρόσωπο υποτακτικής ενεστώτα της παθητικής φωνής venisse: α' πληθυντικό πρόσωπο υποτακτικής παρατατικού της ίδιας φωνής rettulerunt: γ' πληθυντικό πρόσωπο προστακτικής μέλλοντα της ίδιας φωνής intromitti: τον ίδιο τύπο του μέλλοντα της ίδιας φωνής iussit: β' πληθυντικό πρόσωπο οριστικής παρατατικού της ίδιας φωνής solent: γ' πληθυντικό πρόσωπο υποτακτικής υπερσυντελίκου (να ληφθεί υπόψη το γένος του υποκειμένου) posuissent: γ' ενικό πρόσωπο οριστικής μέλλοντα της παθητικής φωνής traxit: β' πληθυντικό πρόσωπο οριστικής παρακειμένου της παθητικής φωνής (να ληφθεί υπόψη το γένος του υποκειμένου) viderem: γ' πληθυντικό πρόσωπο οριστικής υπερσυντελίκου της ίδιας φωνής potuisti: β' ενικό πρόσωπο οριστικής παρατατικού genuit: το γερουνδιακό στην ονομαστική ενικού αριθμού του ουδετέρου γένους. Μονάδες 11

3.α. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας την παρακάτω άσκηση και να συμπληρώσετε τα κενά, ώστε να φαίνεται ο συντακτικός ρόλος της κάθε λέξης. voce: είναι …στο … se: είναι …στο … Scipionis: είναι …στο … deis: είναι …στο … captiva: είναι …στο … in castris: είναι …στο … populari: είναι …στο … Μονάδες 7

β. Haec postquam domestici Scipioni rettulerunt: Nα μετατρέψετε την ενεργητική σύνταξη σε παθητική. Μονάδες 4

γ. (Praedones), cum ante vestibulum dona posuissent, domum reverterunt: Να ξαναγράψετε την περίοδο, αφού μετατρέψετε τη δευτερεύουσα πρόταση σε αφαιρετική απόλυτη. Μονάδες 4

4. α. • Quod ut praedones animadverterunt • Ut primum exsulem deinde hostem te viderem: Να αναγνωρίσετε το είδος των παραπάνω προτάσεων (μονάδες 2) και να αιτιολογήσετε την έγκλιση και το χρόνο του ρήματος της καθεμιάς (μονάδες 4). Μονάδες 6

β. Num ad hostem veni […]?: Να αναγνωρίσετε το είδος της πρότασης και να αιτιολογήσετε τον τρόπο εισαγωγής της.

Μονάδες 4

γ. Qui potuisti populari hanc terram, quae te genuit atque aluit?: Να μεταφέρετε την περίοδο στον πλάγιο λόγο με εξάρτηση από τη φράση: Mater filium interrogavit … Μονάδες 5

2006 (Επαναληπτικές Εσπερινών)

**(24)**Accipe nunc quid postea Nasica fecerit. Paucis post diebus cum Ennius ad Nasicam venisset et eum a ianua quaereret, exclamavit Nasica se domi non esse, etsi domi erat. Tum Ennius indignatus quod Nasica tam aperte mentiebatur: «Quid?» inquit «Ego non cognosco vocem tuam?» Visne scire quid Nasica responderit? «Homo es impudens».

(…)

**(37)**In eum locum res deducta est, ut, nisi qui deus vel casus aliqui subvenerit, salvi esse nequeamus. Equidem, ut veni ad urbem, non destiti omnia et sentire et dicere et facere, quae ad concordiam pertinerent; sed tantus furor omnes invaserat, ut pugnare cuperent, etsi ego clamabam nihil esse bello civili miserius.

Α. Να μεταφράσετε στο τετράδιό σας τα παρακάτω αποσπάσματα: Μονάδες 40

1.α. Να γράψετε τις πτώσεις που ζητούνται για καθεμιά από τις παρακάτω συνεκφορές: vocem tuam: τη γενική και τη δοτική του πληθυντικού αριθμού. bello civili: την αιτιατική και την αφαιρετική του πληθυντικού αριθμού. Μονάδες 8

β. Να γράψετε τον τύπο που ζητείται για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: diebus: την αφαιρετική του ενικού αριθμού. ego: την ονομαστική του πληθυντικού αριθμού στο ίδιο πρόσωπο. impudens: τη γενική του πληθυντικού αριθμού. deus: τη δοτική του ενικού αριθμού. urbem: την αφαιρετική του πληθυντικού αριθμού. quae: τη γενική του πληθυντικού αριθμού στο θηλυκό γένος. miserius: την ίδια πτώση του ίδιου γένους, του ίδιου αριθμού στον υπερθετικό βαθμό. Μονάδες 7

2.α. Να γράψετε τον τύπο που ζητείται για καθένα από τα παρακάτω ρήματα στη φωνή που βρίσκονται: venisset: το β' ενικό πρόσωπο της οριστικής του ίδιου χρόνου. exclamavit: το α' ενικό πρόσωπο της υποτακτικής του παρατατικού. mentiebatur: το β' πληθυντικό πρόσωπο της υποτακτικής του ενεστώτα. cognosco: το σουπίνο στην αιτιατική πτώση. sentire: το απαρέμφατο του παρακειμένου. Μονάδες 10

β. clamabam: Να κλίνετε την προστακτική του ενεστώτα και του μέλλοντα της παθητικής φωνής. Μονάδες 5

3.α. Να χαρακτηρίσετε συντακτικώς τους παρακάτω όρους: quid, a ianua, aperte, casus, nihil. Μονάδες 10

β. exclamavit Nasica se domi non esse: Να μετατρέψετε τον πλάγιο λόγο σε ευθύ. Μονάδες 5

4.α. Equidem, ut veni ad urbem, non destiti omnia et sentire et dicere et facere, quae ad concordiam pertinerent; Να αναγνωρίσετε τις προτάσεις του αποσπάσματος και να αιτιολογήσετε το χρόνο και την έγκλιση εκφοράς της τελευταίας πρότασης (quae ad concordiam pertinerent;). Μονάδες 12

β. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας την παρακάτω άσκηση συμπληρώνοντας τα κενά, ώστε να χαρακτηρίζεται πλήρως η συντακτική λειτουργία των εξής λέξεων του κειμένου: se: είναι … στο … homo: είναι … στο … tantus: είναι … στο … Μονάδες 3

2006 (Ομογενών)

Α. Να μεταφράσετε το παρακάτω κείμενο στη νέα ελληνική γλώσσα: Μονάδες 40

Cato attulit quodam die in curiam ficum praecocem ex Carthagine ostendensque patribus «Interrogo vos» inquit «quando hanc ficum decerptam esse putetis ex arbore». Cum omnes recentem esse dixissent, «Atqui ante tertium diem» inquit «scitote decerptam esse Carthagine. Tam prope a muris habemus hostem! Itaque cavete periculum, tutamini patriam…».

(…)

Cum aliquis Sertorio nuntiavisset cervam inventam esse, Sertorius eum iussit tacere; praeterea praecepit ut eam postero die repente in eum locum emitteret, in quo ipse cum amicis futurus esset. Postridie eius diei Sertorius, admissis amicis in cubiculum suum, dixit eis visum in somno sibi esse cervam, quae perisset, ad se reverti.

Β. Παρατηρήσεις

1.α. Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται για καθεμιά από τις παρακάτω συνεκφορές: Μονάδες 6

postero die: τη δοτική πληθυντικού.

eum locum: την αιτιατική πληθυντικού.

cubiculum suum: την ονομαστική πληθυντικού.

1.β. Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις: Μονάδες 9

praecocem: την αφαιρετική ενικού.

patribus: τη γενική πληθυντικού.

vos: τη δοτική ενικού στο α' πρόσωπο.

hanc: την ονομαστική πληθυντικού στο ίδιο γένος.

omnes: την αιτιατική πληθυντικού στο ουδέτερο γένος.

recentem: την ονομαστική ενικού στο θηλυκό γένος.

hostem: τη δοτική πληθυντικού.

ipse: την αιτιατική ενικού στο ουδέτερο γένος.

quae: τη γενική ενικού στο ίδιο γένος.

2.α. Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται για καθένα από τα παρακάτω: Μονάδες 10

putetis: το α' πληθυντικό πρόσωπο του Παρατατικού της υποτακτικής και το β' ενικό πρόσωπο του Ενεστώτα της προστακτικής στην ίδια φωνή.

scitote: το γ' ενικό πρόσωπο του Ενεστώτα της οριστικής και το β' ενικό πρόσωπο του Ενεστώτα της υποτακτικής στην ίδια φωνή.

tacere: το β' ενικό πρόσωπο του Παρακειμένου της οριστικής και το γ' πληθυντικό πρόσωπο του Ενεστώτα της υποτακτικής στην ίδια φωνή.

praecepit: το β' πληθυντικό πρόσωπο του Παρατατικού της υποτακτικής και το α' ενικό πρόσωπο του Υπερσυντελίκου της υποτακτικής στην ίδια φωνή.

emitteret: το α' ενικό πρόσωπο του Μέλλοντα της οριστικής και το γ' πληθυντικό πρόσωπο του Ενεστώτα της υποτακτικής στην παθητική φωνή.

2.β. iussit: να γράψετε τη μετοχή Ενεστώτα του αρσενικού γένους στην ονομαστική πτώση του ενικού αριθμού και το απαρέμφατο του Μέλλοντα της παθητικής φωνής. Μονάδες 5

visum esse: να γράψετε τη γενική του γερουνδίου, την αφαιρετική του σουπίνου και το απαρέμφατο του Παρακειμένου της ενεργητικής φωνής.

3.α. Cum aliquis Sertorio nuntiavisset cervam inventam esse: Μονάδες 5

Να αναγνωρίσετε το είδος της παραπάνω πρότασης (μονάδα 1) και να δικαιολογήσετε την έγκλιση (μονάδες 2) και το χρόνο του ρήματος (μονάδες 2).

3.β. «quando hanc ficum decerptam esse putetis…»: Να χαρακτηρίσετε συντακτικώς τους όρους της παραπάνω πρότασης. Μονάδες 10

4.α. Να μεταφέρετε στο τετράδιό σας την παρακάτω άσκηση και να συμπληρώσετε τα κενά, ώστε να φαίνεται ο συντακτικός ρόλος της κάθε λέξης. Μονάδες 8

patribus: είναι ………….. στο ……….

recentem: είναι ………….. στο ……….

aliquis: είναι ………….. στο ……….

tacere: είναι ………….. στο ……….

4.β. Cavete periculum: Να αποδώσετε την προστακτική cavete με απαγόρευση και με τους δύο τρόπους. Μονάδες 4

4.γ. admissis amicis: Να χαρακτηρίσετε το συντακτικό φαινόμενο. Μονάδες 3